Zrozumieć proces starzenia się.

Zrozumieć proces starzenia się.

Kilka słów ogólnych o procesie starzenia się

          Proces starzenia się jest, z punktu widzenia nauki, jest tak samo trudny do wytłumaczenia, jak proces życia.         Jest to swego rodzaju fenomen pierwotny, którego przebieg i prawidłowości można badać, ale trudno jest sformułować jego definicję. Naukowe zdefiniowanie starości jest trudne, ponieważ starość jest zjawiskiem kulturowym, wywołanym na podłożu biologicznym, związanym z osłabieniem sił (inwolucją). Nie ma żadnego obiektywnego, czy przyrodniczego progu starości. Wiązanie początku starości z wiekiem chronologicznym jest czysto umowne, konwencjonalne i upowszechniło się wraz z systemem zabezpieczeń społecznych.
Badacze prowadzący rozbudowane i wielowątkowe badania gerontologiczne, od wielu lat toczą między sobą spór o wykładnię pojęcia „starzenie się” i „starość”. Zgodnie z definicją słownika gerontologii społecznej starość to: „nieunikniony efekt starzenia się, w którym procesy biologiczne, psychiczne i społeczne zaczynają oddziaływać względem siebie synergetycznie, prowadząc do naruszenia równowagi biologicznej i psychicznej bez możliwości przeciwdziałania temu, czyli jest to końcowy okres procesu starzenia się. Starość, jako okres życia następujący po wieku dojrzałym, jest pojęciem statycznym, natomiast starzenie się, jako proces, zjawiskiem dynamicznym” (A.A. Zych, 2001, s. 202).
Złożoność procesów biologicznego starzenia sprawia, że ludzie w tym samym wieku kalendarzowym, mogą mieć różny poziom sprawności, a więc różny wiek biologiczny (Z. Szarota, 2010, s. 28). „Zmiany, jakie następują w procesie starzenia się, obejmują cały organizm: układ nerwowy, układ ruchu, układ pokarmowy, oddechowy, odpornościowy, hormonalny, układ krążenia, zmysły, metabolizm ustroju jednostki. Szybkość starzenia się zależy także od czynników zewnętrznych przyśpieszających (brak aktywności ruchowej, niewłaściwe odżywianie się- nadmiar kalorii, tłuszczów odzwierzęcych, otyłość, zanieczyszczenie środowiska, obciążenia psychoruchowe, choroby, urazy, stres, hałas, nadmiar informacji, monotonia życia, używki stosowane bez umiaru, toksykomania, itp.) lub hamujących jej tempo (np. poprzez aktywny styl życia, niskokaloryczną dietę, wysiłek fizyczny, umiarkowaną, niewyczynową aktywność ruchową i „gimnastykę intelektualną”, optymizm” (Z. Szarota, 2010, s. 28).
Aleksander Kamiński, pisząc o istocie życia w starszym wieku stwierdził, że w tym okresie „[…] najprościej chodzi o nasycenie biologicznego trwania tym, co najistotniejsze dla ludzkiego rodzaju: żywotnością zainteresowań i emocji, aktywnością pracy i wczasowania z żyłka innowacyjnej pomysłowości, pragnieniem samorealizacji w nowych rolach społecznych i nowych kontaktach międzyludzkich” (Kamiński, 1986, za: Z. Wołk, 2000, s. 101).
Na podstawie tego opisu widzimy, że starzenie się jest powszechne, zależy od indywidualnych cech genetycznych, psychicznych i biologicznych jednostki. Niektórzy badacze piszą, że jest to naturalne zjawisko, proces rozwojowy, jedno ze stadium życia człowieka (Z. Szarota, 2010, s. 28). Procesu starzenia nie można zatrzymać ani cofnąć, ale da się go opóźnić. Zdaniem Z. Szaroty „biologiczne zmiany w organizmie pociągają za sobą zmiany psychologiczne, te natomiast implikują jakość postaw społecznych” (2010, s.29).   

           Zdaniem Eriksona okres starości jest szczytowym momentem rozwoju ego, wówczas wyłania się najwyższa jego forma. W wieku starczym głównym zadaniem jednostki jest osiągnięcie integracji wewnętrznej. „Termin ten oznacza pełny rozwój osobowości, jej spójność, harmonię, które są niezbędne do utrzymania pogodnego nastroju, dobrych stosunków z innymi oraz pozytywnej oceny przeżytych doświadczeń. Integracja oznacza również pogodzenie się ze zbliżającym się końcem egzystencji poprzez uzmysłowienie sobie jej niepowtarzalności, jednostkowości, wyjątkowego sensu” (Z. Szarota, 2010, s. 35).

           Niepomyślną alternatywą uzyskania integracji wewnętrznej jest odczucie braku sensu i wartości istnienia, które nieuchronnie dobiega końca. Z. Szarota (2010, s. 36) pisze, że w wieku starczym człowiek potrzebuje wsparcia płynącego z wiary, sztuki i mądrości.W ostatniej fazie życia człowieka siła ego osiąga postać cnoty mądrości” (Z. Szarota, 2010, s. 36). Pod pojęciem „cnoty mądrości” Erikson rozumie pewną postać filozofii, która wiąże się z religią i systemem wartości.

Źródło:

  • Szarota Z. (2010). Starzenie się i starość w wymiarze instytucjonalnego wsparcia na przykładzie Krakowa. Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków.
  • Wołk Z. (2000). Edukacja dorosłych w perspektywie integrowania się Europy. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra.
  • Zych A.A. (2001). Demograficzne i indywidualne starzenie się. Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej, Kielce

Wiceprezes Fundacji Geriatrics

mgr Elżbieta Żytyńska-Chwast

 

02.01.2018r

Mądrość według Jacques’a Maritaina

 

Według Maritaina pojęcie „wiedzy” można rozpatrywać w znaczeniu wąskim i szerokim. Wąskie rozumienie wiedzy wiąże się  z naukami szczegółowymi, a szersze rozumienie wiedzy wiąże się z pewnym typem poznawania, udoskonalania własnej inteligencji, tzw. wiedzą- nauką (science), uwzględniająca trzy kwestie:

  • wiąże się z poznawanie przyczyny,
  • stanowi szlachectwo ducha,
  • ma tytuły boskie (J. Maritain, 2005, s. 18).

Szersze rozumienie wiedzy należy łączyć z pojęciem mądrości człowieka, ponieważ dla Maritaina „mądrość jest wiedzą”, „doskonałością intelektualną”, która „porusza najwyższe energie spekulatywne inteligencji”, pozwala na poznanie wolności i spokrewnia człowieka z bóstwem (J. Maritain, 2005, s. 20). Ponadto mądrość wiąże się z naturalną skłonnością do kontemplacji (J. Maritain, 2005, s. 21). Można ją zdobywać drogą ascetycznego i mistycznego wysiłku poznania natury ludzkiej, najczęściej wtedy wiąże się z poznaniem mądrości świętych, mądrości zbawienia (J. Maritain, 2005, s. 22). Ten sposób uzyskania mądrości jest związany z „pędem ku górze”, czyli dążeniem człowieka do stanów nadludzkich, tzw. wolności boskiej. Omawiając ten sposób dochodzenia do mądrości, Maritain przestrzega przed nadmiernym umartwianiem się, fanatyczną ascezą, itp, ponieważ takie stany psychiczne doprowadzają człowieka do zwątpienia w własne możliwości (J. Maritain, 2005, s. 27)

Innym sposobem osiągnięcia mądrości jest dążenie do doskonałości rozumu, poprzez poznanie mądrości skierowanej ku temu, co zostało stworzone na ziemi. Ten sposób osiągania mądrości wiąże się również z dążeniem do doskonałości własnego stanu religijnego. Pisząc o doskonałości rozumu, Maritain nawiązuje do mądrości greckich filozofów, ponieważ „[…] rozum antyczny był z natury rozumem religijnym, ukształtowanym w klimacie naturalnej pobożności […]” (J. Maritain, 2005, s. 25). Jego zdaniem mądrość grecka, poprzez filozoficzne racjonalne poznanie świata, ma doprowadzić człowieka do poznania mądrości zbawienia i wolności, a tym samym życia wiecznego.

Zdaniem Maritaina, ważnym źródłem dążenia do doskonałości rozumu jest Biblia. Mądrość w Biblii objawia się jako „niestworzona i zarazem stworzona, utożsamia się z Bogiem, i zarazem jest pierwszym stworzeniem, formą, można powiedzieć, macierzyńską, w której wszystkie rzeczy są pożądane i ukształtowane” (J. Maritain, 2005, s. 30).

Innym ważnym źródłem mądrości, według Maritaina, jest Stary Testament, który głosi, że osobowość człowieka istnieje w pełni tylko w pokorze i jest zbawiona wyłącznie przez osobowość boską. Zdaniem Maritaina osobowość boska jest nadana człowiekowi, jako nadprzyrodzona mądrość od samego Boga i „ukrywa w sobie tego, dla kogo jest rozgłoszona” (J. Maritain, 2005, s. 32). Maritain o tej mądrości pisze, że wywołuje to, co z istoty ukryte i jeśli osoba ma pragnienie mądrości to powinna przyjść i ją pić (J. Maritain, 2005, s. 32).

Źródło:

Maritain J. (2005). Nauka i mądrość, tłumaczenie M. Reutt, Wydawnictwo Fronda PL Sp. z o.o., Warszawa-Ząbki.

                                    mgr Elżbieta Żytyńska-Chwast

Close Menu